پاسخ خود ازمايي درس نقد ادبي.پيش دانشگاهي
پاسخ خودآزمایی های نقد ادبی
خودآزمایی درس دهم:تعاریف و انواع نقد1 ص 84
1-نقد ادبی چیست؟شناخت ارزش و بهای واقعی آثار ابداعی و آفرینش های ادبی و نیز بررسی قواعد و اصول یا علل و عواملی است که باعث می شود اثری درجه ی قبول یابدیا مورد رد و انکار و بی اعتنایی قرار گیرد.
2- آیا نقد ادبی....؟نقد و نقادی هنر متعالی را رواج می دهد و محیط هنری سالمی به وجود می آورد و چه بسا نقادان ایجادگر تحول شگرفی در عالم ادبیات شده اند .
3- به نظر شما...؟در صورتی که منتقد با غرض ورزی به نقد اثر بپردازد و قضاوت راستین و بینش و آگاهی مایه های اصلی نقد او نباشد.
4-چه کسانی...؟نقد های مغرضانه گروهی که از بینش و آگاهی برخوردار نبوده اند باعث شده برخی از شعرا و نویسندگان ارزش و اهمیت نقد ادبی را انکار کرده و حتی به دشمنی با آن برخیزند ،بعضی شاعران انتقاد را حربه ی عاجزان ناتوانی می دانندکه فقط به خرده گیری از دیگران می پردازند و گروهی بحث و نقد در مورد شعر را فقط حق کسانی دانسته اند که خود انها شاعر باشند. 5- برعهده ی دانش آموزان
6- وظیفه ی منتقد...؟ نقد ادبی بررسی همه جانبه و کامل یک اثر ادبی است .از این رو اکتفا کردن به شکل ظاهری اثر یعنی توجه به نقد لغوی کافی نیست و منتقد می باید به بحث در مورد جوهر و معنی و مضمون یک اثر ادبی نیز بپردازد.منتقد در نقد ادبی باید به موارد زیر توجه کند: الف) دریافت و درک دیدگاه واقعی شاعر یا نویسنده و نشان دادن آن به خواننده.ب)روشن نمودن زمینه های فکری خاص پدید آورنده ی اثر و مطرح کردن غرض و پیام و رسالت او.ج) پرهیز از دخالت احساسات شخصی منتقد یا تحمیل زمینه ی فکری خود به یک اثر هنری .د) نشان دادن آن چه هنر مند القا می کند و ارزش آن .ک)توانایی هنر مند در القلی تجربه های هنر مندانه ی خویش.
7- آیا منتقد...؟منتقد گذشته از نقد معنی و محتوا می باید به نقد لفظ و شکل ظاهر نیز توجه کند و نشان دهد که زیبایی های ظاهری یا لفظی که غالبا تاذ حد زیادی مایه ی ایجاد هیجان و شور انگیزی یک اثر ادبی می شود چه ارزش و اهمیتی دارد .بنابر این بحث در مورد زیبایی ها و تعابیر خاص شاعرانه و فضای هنر مندانه ی شعر و نیز تکنیک و صفات و خصوصیات فنی اثر از مواردی است که منتقد در نقد ادبی به ویژه در نقد لفظی باید به آن بپردازد.
8- چه میزان...؟ منتقد می باید گذشته از توصیف و تحلیل دقیق بتواند آن را با آثار اصلی و خالص و قابل قبول در نظر مردم مقایسه کند . لازمه ی این کار آن است که این گونه آثار چنان که باید شناخته شوند زیرا بدون آن کار میزان و محک برای ارزیابی کردن ابداعات تازه درست نخواهد بود.
9- از انواع...؟نقد هایی که مربوط به شکل ظاهر و صورت های عینی اثر است:لغوی،فنی،زیبایی شناسی./نقدهایی که با محتوا و درون مایه اثر ارتباط دارد : اخلاقی،تاریخی،اجتماعی و روانشناسی /////// 10- کدام یک...؟نقد های قدیمی:لغوی ،فنی،اخلاقی/ نقدهای جدید:اجتماعی،و روانشناسی. 11-منظور از...؟بررسی و ارزیابی کاربرد زبان و اصول و قواعد آن در یک اثر ادبی اعم از شعر یا نثر.
12-در نقد...؟کاربرد کلمه-نحوه ی کاربرد کلمه در جمله –مترادفات- تطویل و ایجاز-کاربرد ادات و دقت در آن –اشتقاق کلمات و معانی آنها-نکات دستوری
13-در میان...؟در میان شاعران قدیم پارسی زبان تعداد کسانی که به خلق تعبیرات و ترکیبات خوش آهنگ توجه داشته اند کم نیستند .یکی نظامی است او در انتخاب الفاظ و کلمات مناسب ،ایجاد ترکیبات خاص تازه،و ابداع و اختراع معانی و مضامین نو و دلپسند و تصویر جزئیات و نیروی تخیل و دقت در وصف و ایجاد مناظره و ریزه کاری در توصیف طبیعت و اشخاص و احوال و به کار بردن صورت های ذهنی (ایماژ) در شمار کسانی است که بعد از خود نظیر نیافته است >>>در مورد شعرای جدید نیز (مهدی اخوان ثالث) در این زمینه جایگاه ویژه ای دارد و برای نمونه به شعر (خوان هشتم) در ادبیات عمومی پیش دانشگاهی مراجعه کنید.
14- منظور از ...؟نقد فنی،بحث در چگونگی کاربرد فنون بلاغی در شعر و نثر و ارزش و اعتبار آن است این نقد در ادب عربی و فارسی مهم ترین نوع نقد به شمار می رود
15-نقد فنی در...؟در ادب عرب:قدامه بن جعفر(کتاب:نقد الشعر فی بدیع)و(نقدالنثر)//ابوهلال عسکری(کتاب:معانی الادب)و(صناعتیالنظم و النثر)//عبد القاهر(کتاب:دلایل الاعجاز)و(اسرارالبلاغه) //// در ادب فازسی:رشید وطواط(کتاب:حدائق السحر فی دقایق الشعر)// شمس قیس رازی(کتاب:المعجم فی معاییر اشعار العجم)
16-چه عواملی...؟الف)عامل کمیت وریتم یعنی ایقاع ب)هماهنگی حروف
خود آزمایی درس یازدهم:تعاریف و انواع نقد 2ص93
1-اساس نقد...؟در نظریه های ((کالریج))انگلیسی و((ادگار الن پو))امریکایی
2-نظریه ی...؟مکتب ادبی پارناس یا((هنر برای هنر))نوعی بیان و توجیه نقد زیبایی شناسی است .پارناسین ها مدافع استقلال هنرند .آنها هنر را وسیله نمی دانند بلکه هدف می شمرند و به عقیده ی آنها هنر چیزی جز خلق زیبایی نیست.
3-((عزراپوند))...؟او شاعران جوان امریکا را متوجه این موضوع میکند که شعر تنها عبارت از الهام نیست بلکه بیشتر نوعی حرفه وصنعت است که شاعر باید در آن ابزار کار خود را به درستی بکار بیندازد.
4- (تی .اس.الیوت)...؟او شعر را به عنوان یک پدیده مستقل به کار می گیرد و معتقد است که شاعر در سرودن شعر از هیجانات و شخصیت خود می گریزد از این رو منتقدان را تشویق می کند که از بررسی حقایق زندگی شاعران صرف نظر کنند و به مطالعه ی دقیق فن شعر بپردازند.
5- هنر محض...؟ هنر محض آن است که هنرمند صرفا به خلق زیبایی توجه داشته باشد بسیاری از شعر های سبک هندی که با نازک خیالی به بیان مضامین بدیع و شگفت آفرین می پردازد هنر محض محسوب می شود .قصاید منوچهری را نیز که طبیعت در آن با تشبیهات زیبا توصیف می شود ،می توان جزو هنر محض دانست.
6- ایماژ...؟معادل فارسی آن تصویر است . در ایماژیسم یا همان مکتب تصویر گرایی گرایش به زبان ساده در شعر ،نو آوری در وزن ،آزادی در انتخاب موضوع و بخصوص به کار گرفتن مجاز و تصویر توصیه می شود. در این مکتب ارائه ی تصویر مستقیم شی ء ،دقت در امور جزئی و پرهیز از حشو و زیاده گویی و طولانی کردن کلام مورد نظر است و مخصوصا اصرار بر آن است که شعر به جای توجه به مسایل کلی و ذهنی به امور جزئی و انتزاعی توجه کند . ص1
7- افلاطون...؟او در شعر و درام به تاثیر اخلاقی و اجتماعی آن توجه می کند و شعر و ادب را از آن جهت که ممکن است باعث فساد اخلاق جوانان شود رد می کند .
8- نویسندگان...؟ نویسندگان کلاسیک قرن هفدهم میلادی برای یک اثر ارزنده ی ادبی ،گذشته از زیبایی صورت ،غایت اخلاقی نیز لازم می شمردند .دیدرو فرانسوی و دکتر جانسون انگلیسی در قرن هجدهم و تولستوی روسی در قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم معتقد بودند که هنر و ادب باید در خدمت ارزش های اخلاقی باشد .
9- آیا در ...؟اگرچه در ایران هرگز نقد اخلاقی به طور مستقل وجود نداشته است اما غالبا منتقدان به لزوم اخلاق و دین اشاره کرده و شاعران را از یاوه سرایی و تملق و دروغ که خلاف اخلاق و دین است بر حذر داشته اند.
10- کدام یک از...؟ ناصر خسرو تمام اشعارش ،در ستایش حکمت و دانش و اخلاق است .فردوسی نظامی و سعدی نیز سنت های اخلاقی را می ستایند حتی شاعری مانند انوری که مدیحه سرا و هزل گو بود روش گدایی و کدیه را برای شعرا زشت و بد می داند
11- آیا شاعران...؟ بله،نقد اخلاقی در عصر جدید به علل بعضی مسایل سیاسی و اجتماعی شدیدا مطرح شده و بسیاری از تجدد طلبان و مشروطه خواهان برای شعر ،شرط اخلاقی و اجتماعی قایل می شوند ////// 12- دیوان...؟ پروین به شاعر قطعات اخلاقی معروف است او را می توان نماینده ی شعر اخلاقی در ادب معاصر دانست برای تحقیق در زندگی این شاعر اخلاق گرا می توان به دیوان او مراجعه کرد.
13- عقیده ی...؟ این منتقد مشهور فرانسوی که در قرن نوزدهم میلادی می زیست ادبیات را محصول سه عامل (زمان)(محیط اجتماعی)(و نژاد) می داند.
14-در اروپا...؟ ((گئورک کایزر))و((برتولت برشت)) از آلمان و((ژان پل سارتر))و((آلبرکامو))از فرانسه برای ادبیات نوعی مسئولیت و تعهد اجتماعی قائل می شود.
15- نظر...؟ او مثل((کامو)) و سایر همفکرانش به استبداد و ابتذال با چشم نفرت و انکار می نگرد و برای ادبیات نوعی مسئولیت و تعهد اجتماعی قائل می شود.
16- آیا شاعران...؟ بله،مطرح نمودن احساسات میهن دوستانه و برتری های ملی و قومی در شاهنامه ی فردوسی نمونه ی آن است . شاعرانی مانند مولوی ،سنایی،عطار،ناصر خسرو، خیام و حافظ نسبت به مسایل اجتماعی زمان خود واکنش نشان می دهند.
17- در دوره ی...؟ شاعرانی نظیر ادیب الممالک فراهانی، علی اکبر دهخدا،نسیم شمال، ملک الشعرای بهار ، و میر زاده ی عشقی و نویسندگانی مانند میرزا ملکم خان ،میرزا آقا خان کرمانی،زین العابدین مراغه ای و عبد الرحیم طا لبوف تبریزی را می توان نام برد.
18- چرا نقد...؟ زیرا معمولا نقد تاریخی به یک اثر ادبی به عنوان یک امر ذوقی و هنری کمتر نگاه می کند و از درک هنر و ارزش هنری آن عاجز است .از طرفی شاهکار های ادبی غالبا از محیط و اجتماع خود فراتر هستند و چه بسا مولود جذبه و الهام و تحت تاثیر لا شعور به وجود می آیند بنا بر این نمی توان صرفا با بحث پیرامون مسایل مربوط به تاریخ و زمان و مکان آن را مورد بررسی قرار داد .
19- شناخت...؟لزوم چندانی ندارد .آن چه در زیبایی آثار هنری مورد توجه مخاطب خواننده می باشد ،فقط جنبه ی تاریخی آن ها نیست و شعر و اثری بی نام که جالب و شور انگیز باشد هر چند زمان زندگی گوینده و نویسنده ی آن معلوم نباشد باز می تواند مورد توجه قرار گیرد.
20- در نقد...؟ الف) گذشته ی آن اثر و نیز عصری که پدید آورنده ی آن است به خوبی شناخته شود.ب)آرمان و آرزوها یی که در آن عصر تجلی داشته شناخته شود. ج) مطالعه ی عوامل موءثردر نویسنده د) تاثیر نویسنده در آیندگان ه) بررسی سایر آثار نویسنده علاوه بر اثر مورد نظر
21-به عقیده ی...؟تا جایی که باعث شناخت بیشتر از نحوه ی پدید آمدن اثر ادبی شود اما نباید پنداشت این شناخت برای نقد و تحقیق کافی است بلکه باید ضمن استفاده از سایر نقد ها از این شیوه نیز استفاده کرد ///// .22 -آیا غزلیات...؟ خیر، برای فهم درست شعر حافظ لازم است شرایط اجتماعی و تاریخی دوران حافظ را بشناسیم و با نماد های مثبت و منفی تاریخی در شعر او آشنا باشیم.
23-چرا منتقدان...؟ منتقدین شعر و ادب را عبارت می دانند از روانشناسی شاعر یا نویسنده .بنابر این توجه به ارزش های روان شناسی را در فهم آثار ادبی بسیار مهم می شمرند و آن را کلید سایر نقد ها می شمارند.
24- هدف...؟ الف)چگونگی عواطف و احساسات هنر مند ب)دریافت و شناخت محرک در اندیشه ها و الهامات هنرمند ج) شناخت صفات و احوال نفسانی غلب بر عصر و معاصران هنر مند ///// 25 -آیا توجه...؟ خیر، جستجو در زوایای روح انسان از کهن ترین ایام در شعر دراماتیک یونان وجود داشته و بعد ها نیز در اروپا کسانی مانند ((راسین))،((شکسپیر)) ((مترلینگ))((داستا یوسکی))و((ایبسن)) به آن پرداخته اند.
خود آزمایی درس دوازدهم :تحلیل آثار نظم و نثر1 ص105
1- موضوع شاهنامه...؟تاریخ ایران قدیم از آغاز تمدن نژاد ایرانی تا انقراض حکومت ساسانیان به دست مسلمانان/// 2- شاهنامه...؟سه دوره: اساطیری،پهلوانی،تاریخی
3-آیا دوره ی...؟ بله، چون حوادث داستانی جالبی نظیر هفت خوان رستم ،رستم و سهراب،رستم و اسفندیار،گذر سیاوش از آتش و بسیاری از داستان های زیبای دیگر شاهنامه در این بخش واقع است.
4- چند تراژدی...؟ داستان های مربوط به ایرج،سیاوش،سهراب،فرود و اسفند یار از تراژدی یا غم نامه های شاهنامه است.
5- هدف...؟الف)احیای زبان فارسی ب)تقویت روحیه ی مبارزه جویی با بیگانگان و بیگانه پرستان ج)مقاومت در برابر دشمنان
6- شاهنامه از...؟شاهنامه از نظر شکل ظاهری یعنی وزن ،قالب، قافیه و لفظ و هم از نظر شکل ذهنی یعنی فضای عاطفی و تخیل بر انگیز اهمیتی زیادی دارد و یکی از شاهکار های شاخص زبان و ادب فارسی محسوب می شود
7- خصایص...؟ وزن:بحر متقارب (مناسب حماسه) قالب:مثنوی(بیان مطالب طولانی)/قافیه بیرونی و در پایان مصراع های هر بیت/ ابیات مردف کم است/ لفظ: واژه ها فارسی است و تعداد واژه های عربی اندک است بعضی از کلمات به شکل ممال آمده مثل: سلیح و مزیح به جای سلاح و مزاح ص2
8- قطعه ی...؟ الف) شکل ذهنی: استفاده زیاد از آرایه های اغراق، تشبیه استعاره مجاز کنایه در حد ساده و طبیعی /مثال: اغراق: زمین آهنین شد سپهر آبنوس/تشبیه: یکی تیر الماس پیکان چو آب/ استعاره: زمانه مرا پتک ترگ تو کرد/ مجاز: زشاخ گوزنان بر آمد خروش/ کنایه: سر هم نبرد اندر آرد به گرد/ ب) توصیف:در بسیاری از صحنه ها توصیفات دقیق و جزئی است مثل صحنه ی پرتاب تیر به سوی اشکبوس/ ج) گفتگو های میان پهلوانان:بسیاری از گفتگو ها رجز خوانی است و به قصد تضعیف روحیه ی حریف همراه با طنز و تحقیر است مثل: بدو گفت خندان که نام تو چیست/ تن بی سر را که خواهد گریست
9- نظامی...؟ نظامی صاحب چهار مقاله او را به عنوان ستاره شناس معرفی می کند و در مقالت سوم(نجوم) از او سخن به میان می آورد.
10-از چه زمانی...؟ قدیمی ترین کسانی که از خیام به عنوان شاعر سخن گفته اند یکی(شهر زوری) است در اواخر قرن ششم و اوایل قرن هفتم در کتاب ( تاریخ الحکما) و (شیخ نجم الدین رازی )صاحب کتاب( مرصاد العباد) در اوایل قرن هفتم .از این نشانه ها مشخص می شود که خیام از اوایل قرن هفتم به شاعری شهرت یافته و رباعیات او بر سر زبان ها افتاده است.
11- ((فیتزجرالد))...؟ فیتز جرالد که به خیام انگلیسی مشهور است رباعیات زیبای خیام را به انگلیسی ترجمه کرد و او را به جهانیان شناساند
12- آیا می توانید...؟ هر دو شاعرنسبت به مسائل اجتماعی دوران خود واکنش نشان داده با صدق و صفای درونی به مخالفت با جهل و تعصب و ریا کاری پرداخته اند.
13- نام قدیم ترین...؟ مخزن الاسرار،این کتاب مثنوی کوتاه و مختصری است مشتمل بر 2260 بیت و حاوی اندیشه های زاهدانه و عارفانهد در بیست مقاله همراه با داستان های کوتاه اما پر مایه و دلنشین
14- خلاصه ی...؟ عشق بین لیلی و مجنون یا همان قیس بنی عامر از دوران کودکی در مکتب خانه شروع می شود به دلیل دشمنی بین دو خانواده پدر لیلی او را به زور به همسری ابن سلام در می آورد .قیس دیوانه می شود و سر به صحرا می گذارد عشق از او آن چنان مجنونی می سازد که خبر مرگ پدر و مادرش و نیز مرگ ابن سلام او را از حال خود باز نمی آورد سر انجام لیلی می میرد و مجنون نیز بر سر تربت او با گفتن (ای دوست) جان می سپارد و به این ترتیب ماجرای این دو دلداده به پایان می رسد.
15- در داستان...؟ داستان عشق و شیفتگی فرهاد به شیرین ،ماجرای کوه کنی او و ناکام مردنش و همین طور عاشق شدن شیرویه پسر خسرو پرویز به شیرین که منجر به کشته شدن خسرو پرویز می شود از دیگر ماجراهای فرعی این داستان است .
16- بین روایت...؟ این داستان از جمله داستان های اواخر عهد ساسانی است که در کتب قدیم و همچنین در شاهنامه ی فردوسی با روایتی دیگر آمده است در این روایات قدیم شیرین یک کنیزک ارمنی است که در زمان هرمز عاشق خسرو است و بعد ها وقتی خسرو به پادشاهی می رسد شیرین از زنان مشهور حرم سرای خسرو می شود
17- شعر نظامی...؟ سرشار از تشبیهات و توصیفات زیبا و هنر مندانه است . او در انتخاب الفاظ و کلمات مناسب و ایجاد ترکیبات خاص تازه و ابداع و اختراع معانی و مضامین نو و دلپسند و تصویر جزئیات و نیروی تخیل و دقت در وصف و ایجاد مناظر و ریزه کاری در توصیف طبیعت و اشخاص و احوال و به کار بردن صورت های ذهنی (ایماژ)در شمار کسانی است که بعد از خود نظیر نیافته است.
18- آیا می توانید...؟ الف) کثرت لغات و ترکیبات عربی : خلاص ،محروم، مظلوم؛ محتاج مجروح، ... ب)ترکیبات نو ))سیماب کاری )) به معنی پریشانی و اضطراب. ج) استفاده از موازنه و تمثیل د) درون گرایی در شعر و توجه به احوال شخصی و مسایل روحی ه) توجه بیش از پیش به آرایه های ادبی و) رواج حس دینی
خود آزمایی درس سیزدهم: تحلیل آثار نظم و نثر 2 ص 117
1- چه عاملی...؟ آشنایی با شوریده ای به نام شمس تبریزی که به قونیه آمده بود انقلابی در روح او به وجود آورد و او را دگرگون کرد به طوری که مجلس درس و وعظ را رها کرد و کارش به عشق و شیفتگی و سماع کشید .
2- بعد از ...؟ پس از غیبت شمس، صلاح الدین زرکوب دل مولانا را می رباید و پس از او حسام الدین چلپی . شیفتگی به حسام الدین است که باعث خلق مثنوی می شود.
3- حقیقت...؟ اتصال به حق است که از طریق عشق حاصل می شود او عشق را زاده ی کشش معشوق می داند و جذبه ی حق را برای این راه تنها شرط می شناسد ،دور از دو رنگی و جنگ و تعصب
4- بطور خلاصه...؟ مثنوی جلوه گاه طبیعت و انسان است و طبیعت جلوه گاه خداست .در سراسر کاینات جز خدا هیچ نیست او لذات جسمانی را در مقابل لذات معنوی بی ارزش می شناسد و تاکید می کند که باید غبار هوا و شهوت را برای رسیدن به حقیقت از جان خود پاک کرد . از این رو گاه یک مربی اخلاق می شود وگاه یک فیلسوف ویا عارف و این همه را در عشق و شعر خلاصه می کند.
5- خصوصیات...؟ سبک عراقی به دلیل وجود بسیاری از تعبیرات قرآنی و حدیث.استفاده از تمثیل ،کثرت واژه های عربی ،به کار گیری آرایه های اذبی فراوان از جمله تشبیه استعاره کنایه و تلمیحات فراوان.
6- محتوای...؟ عشق، عرفان، اجتماع، سیاست.
7- در شعر...؟منظور او از محتسب ((امیر مبارزالدین)) است که با غلبه بر فارس ،شیخ ابو اسحاق ممدوح مورد علاقه ی حافظ را به دار می کشد و شهر را در میان وحشت و خشونت و تعصب غرقه می سازد به همین دلیل حافظ به رد و انکار او می پردازد و با کلامی تلخ و گزنده و سرشار از طنز و استهزا محیط ساخته ی خشونت محتسب را به باد انتقاد می گیرد.
8- چرا حافظ...؟ حافظ محیط فارس را پس از ابو اسحاق محیطی مساعد نمی بیند . شاه شجاع جانشین امیر مبارزالدین نیز هر لحظه رنگ عوض می کند . این ریا کاری همراه با تعصب و جهل عوام ،محیط شیراز را برای حافظ طاقت فرسا می کند تا جایی که پس از چهل سا ل زندگی در شیراز آرزو می کند به دیاری دیگر رخت کشد .
9-چرا شاه...؟ چون خود شاه شجاع پس از برگشت از کرمان محتسب تازه ای شده است و ریا کارانه رنگ عوض کرده است .حافظ که در اوایل حکومت شاه شجاع گاه از او تعریف می کرده نمی تواند این ریا کاری را تحمل کند و ناخشنودی خود را نشان می دهد . بنا براین شاه شجاع در صدد آزار و تکفیر او بر می آید . ص3
10- حافظ با...؟ حاکمان ریا کار و خشونت گستر و زاهدان ریا کار و متملق در دستگاه چنین حاکمانی.
11- رند...؟ فرد زیرکی است که برای به دست آوردن آزادی تلاش می کند و چون ریا و تعصب و خود بینی و دو رویی و نیرنگ به این آزادگی لطمه می زند به مبارزه با آن بر می خیزد و هنر خود را وقف آن می کند ///12-چرا سبک...؟ چون بلاغت کلام وهنر و ترکیب کلمات و آفرینش های هنری و تصویر های بی نظیر و صنایع ادبی شعر حافظ را به عالی ترین مرتبه ی خود سوق می دهد.13////- خصایص...؟ تمام خصوصیات سبک هندی در شعر صائب هست :خلق مضامین بکر ،نازک خیالی ،ساختن تشبیهات و استعارات و کنایات تازه، تمثیل و ارسال المثل ،آوردن الفاظعامیانه و معمولی و گاه پیش پا افتاده و افکار و اندیشه های عامیانه.14///- چه تازگی هایی...؟ غزل های صائب با آن چه حافظ و سعدی گفته اند متفاوت است و نسبت به آن ها خاصه در مضمون آفرینی تازگی دارد.
15- محتوای...؟ ((عرفان و حکمت))علاوه بر فکر و مضمون های شاعران دیگر در غزل های صائب دیده می شود 16///-دو غزل...؟ الف) خلق مضامین بکر :می توان از شمع ما گل چید در صحرای عشق ب) نازک خیالی: خرقه از ما می ستاند نافه ی مشکین نفس ج) تشبیه: زیر گردون چون چراغ زیر دامانیم ما د) استعاره: دست و تیغ عشق را زخم نمایانیم ما ه) کنایه: پشت چون آینه بر دیوار حسرت داده ایم و) تمثیل و ارسال المثل: خواب در وقت سحر گاه گران می گردد ز)اندیشه های عامیانه: هنوز می پرد از شوق چشم کوکب ها ح)عرفان و حکمت: استفاده از واژه ها و تعبیراتی مثل:صحرای قدس، صحرای اسکان، سوادآفرینش ؛آب حیوان، صفای سینه، خرقه، زلف پریشان، و...بیانگر وجود عرفان و حکمت در شعر های صائب است17/// بر عهده ی دانش آموزان عزیز
خود آزمایی درس چهاردهم: تحلیل آثار مهم نظم و نثر فارسی :ص131
1-تاریخ بیهقی...؟ این کتاب از نظر تاریخ نگاری اهمیت زیادی دارد زیرا مورخ سعی کرده است تا جایی که ممکن است تاریخی واقعی و مستند ارائه دهد بنابراین بر افراد مورداطمینان و کتابهای قابل اعتماد تکیه می کند .
2- نثر بیهقی...؟ نثر او نثری داستانی است . قدرت او در توصیف افراد و احوال مختلف آنان و تجسم و تصویر اشیا نمو دار است . همه ی این توصیفات دقیق و هنر مندانه است .رعایت بلاغت ایجاز و اطناب به جای، کاربرد تمثیلات ، کلمه آفرینی، تقلید بدون تکلف از لغات ، ترکیبات و جملات عربی ، حذف افعال و گاه حتی قسمتی از عبارت، از ذیگر ویژگی های نثر بیهقی است.
3- هنر نویسندگی...؟ هنر بزرگ او کلمه آفرینی است که نه تنها گاه بر زیبایی در آهنگ کلام می افزاید بلکه معانی و مفاهیم کاملی را القا می کند .کلماتی مانند : نرم گونه، ابله گونه، فراخ مزاج، فراخ حوصله،و...
4- حکایت...؟ کلمه و ترکیب آفرینی: باذانکی خرد خرد-ترگونه- // توصیفات دقیق و جزئی : فرمان نمی بردند تا بارن قوی تر شد ،کاهل وار بر خاستند // ایجاز: نهفتی جستند و هم خطا بود و بیارامیدند // تمثیلات و تعبیرات مناسب : نعوذ بالله من الاخرسین و الاصمین و بدین دو گنگ و دو کر ،آب و آتش را خواسته است. // دعوت به عبرت آموزی و نجام کارهای خیر : عبویه بازرگان ، آن مرد پارسای با خیر ،چنین پلی بر آورده یک طاق بدین نیکویی و زیبایی و اثر نیکو ماند و از مردم چنین چیزها یادگار ماند . // نقل قول های مستند : این شارستان و قلعت غزنین عمر و برادر یعقوب آباد کردند // حذف های مناسب: پلی بود قوی ،پشتیوان های قوی برداشته (بود) و پشت آن استوار پوشیده(بود)و...
5- نثر بیهقی...؟ الف) هر دو نثر ساده و روان هستند ب) نثر بیهقی خود داستان گونه است و نثر قابوس نامه حاوی حکایات و تمثیلات فراوان ج) تعداد واژه های عربی در تاریخ بیهقی بیش تر از قابوس نامه است ه) هر دو نثر از جملات کوتاه برخوردارند و)توصیفات دقیق و جزئی در نثر بیهقی چشمگیر تر است ز) عنصر المعالی که شاعر هم بوده بیشتر از شعر در میان نثر خود استفاده کرده و بیهقی کم تر .
6- خصوصیات نثر...؟ کوتاهی جملات: تا نیارند و نبینمش طعام نخورم // سادگی و روانی: گفت منم آن کس ،و متوکل گفت به چه نشان؟ // فراوانی واژه های فارسی: روزبه ، شناو کردن، اوستاد // کمی واژه های عربی : نجیب، ملاح // ساخت قدیمی افعال استمراری: فرود آمدی،جهد کردی //
7- هدف سعدی...؟ هم به جای گذاردن نقشی از خود و هم نصیحت خلق . بنابراین هدف سعدی در واقع هدفی است تربیتی و اخلاقی
8- آیا گلستان...؟ بله، در گلستان از همه کس و همه چیز سخن می رود .گلستان تصویری است از دنیایی رنگارنگ ،دنیایی واقعی با همه ی خوبی ها و بدی ها و زیبایی ها و زشتی ها .بیهوده نیست که این اثر جاوید را توصیف گر دنیای واقعی سعدی دانسته اند دنیایی که آن چنان که هست نه آن چنان که باید باشد.(اما بوستان :دنیا چنان که باید باشد) /////// 9- گلستان چند...؟ هشت باب:1-در سیرت پادشاهان 2- در اخلاق درویشان 3- در فضیلت قناعت 4- در فواید خاموشی 5- در عشق و جوانی 6- در ضعف و پیری 7- در تاثیر تربیت 8- در آداب معاشرت
10- بلاغت...؟ نثر سعدی مانند معاصرانش هم سجع دارد و هم تمثیل و استشهاد، هم از آیات قرآنی و اخبار و حدیث استفاده می کند و هم تمثیلات تاریخی هم لغات عربی دارد و هم شعر عربی فارسی.با این همه نثری است ابتکاری و هنر مندانه و ترکیبی است نو میان نثر مصنوع و نثر مرسل و پیوندی است زیبا میان آن دو سبک . کاربرد کلمه ،ایجاز، بیان مضامین شاعرانه در جامه ی حکایت و آوردن کلام به اقتضای حال و مقام از دیگر نکاتی است که به بلاغت گلستان مربوط می شود .
11- چه تفاوتهایی...؟ نثرهای مصنوع و متکلف دارای ویژگی هایی است مثل: پیچیدگی و ابهام بر اثر کثرت لغات بیگانه ،آوردن مترادفات بی معنی و اطناب های کسالت آور ،سجع های متوالی و بی روح ،کاربرد فراوان اشعار سست در لا به لای متن و استفاده از ترکیبات دشوار//سعدی با نثر ابتکاری و هنر مندانه ی خود که نتیجه ی کاربرد متعادل آرایه های ادبی است و همچنین با ایجاز کلامی که در نثر فنی و مصنوع روزگار او مرسوم نبوده است ،میان نثر مصنوع و مرسل پیوندی زیبا ایجاد می کند.
12- ایجاز...؟ نه هر که به قامت مهتر به قیمت بهتر // هر که را زر در ترازوست زور در بازوست // هرچه زود بر آید دیر نپاید // آن چه نپاید دلبستگی را نشاید
13- غیر از...؟کاربرد مناسب آرایه ها // کاربرد کلمه // رعایت اقتضای آهنگ کلام // بیان مضامین شاعرانه و لطیف در جامه ی حکایت // سخن گفتن اشخاص مطابق روحیات و شخصیت خود (اقتضای حال و مقام)
14- باب اول...؟ باب اولدر سیرت پادشاهان/ایجاز:هرکه خیانت ورزد پشتش از حساب بلرزد //کاربرد مناسب آرایه ها: دست کرم بر گشاد و داد سخاوت بداد // کاربرد کلمه: هیزم درویشان خریدی به حیف و توانگران را دادی به طرح // رعایت اقتضای آهنگ کلام: ای مردان بکوشید یا جامه ی زنان بپوشید // بیان مضامین شاعرانه و لطیف در جامه ی حکایت: در آن میان جوانی بود میوه ی عنفوان شبابش رسیده و سبزه گلستان عذارش نو دمیده // اقتضای حال و مقام: ساطان از آن جا که سطوت سلطنت است برنجید و گفت :این طایفه ی خرقه پوشان امثال حیوانند و اهلیت وآدمیت ندارند . موفق باشید . تهیه کننده:عفت اسماعیلی ص4